Японд 3 сараас дээш хугацаагаар оршин суух хүн бүр эрүүл мэндийн нийтийн даатгалд заавал хамрагддаг: компанид ажилладаг бол компанийн даатгал (社会保険), бусад нь дүүргийн 国民健康保険 (国保). Хамгийн их төөрөгдүүлдэг нь гурван өөр мөнгөний урсгал: даатгалтай байхын тулд сар бүр төлдөг хураамж, эмчилгээ хийлгэхдээ төлдөг 30%, мөн тодорхой тохиолдолд буцааж авдаг тэтгэмж. Эдгээр нь тус бүрдээ өөр хугацаа, өөр дүрэмтэй.

Хэн аль даатгалд хамрагдах вэ

Цагийн ажилтныг компанийн даатгалд хамруулах нөхцөл сүүлийн жилүүдэд өргөжиж байгаа бөгөөд 2026 оны 10 сараас сарын ¥88,000-ийн цалингийн нөхцөл хасагдсан. Цалингаас тань суутгал хийгддэг байсан ч бүртгэл бүрэн эсэхийг даатгалын газраас шалгаж болно.

国保-ийн хураамж яагаад хоёр дахь жилд өсдөг вэ

国保 жил бүрийн 4 сараас дараа оны 3 сар хүртэлх хураамжийг өмнөх хуанлийн жилийн орлогоор бодож гаргадаг. Жишээ нь 2026 оны 4 сард ирсэн оюутан өмнөх жилд Японд орлогогүй байсан тул эхний жилийн хураамж нь бага гарна. Харин цагийн ажлаас олсон орлого нь нэг жилийн дараа хураамжид нь нөлөөлж эхэлдэг:

Орлогоо мэдүүлээгүй бол бага орлоготой айлын хөнгөлөлт (軽減) хэрэгждэггүй тул орлогогүй байсан ч «орлогогүй» гэж мэдүүлэх (所得申告) хэрэгтэй. Оюутанд зориулсан тусгай чөлөөлөлт 国保-д байдаггүй: тэтгэврийн даатгалын (国民年金) оюутны хойшлуулалт бол тусдаа журам бөгөөд 国保-д хамаарахгүй.

Компанийн даатгал

• Хураамжийг цалингаас тань суутгаж, тэн хагасыг нь ажил олгогч төлдөг. Гэр бүлийн гишүүд (эхнэр/нөхөр, хүүхэд) орлогын нөхцөл хангавал нэмэлт хураамжгүйгээр хамрагдана.
• Өвчний улмаас ажиллаж чадахгүй болбол цалингийнхаа ойролцоогоор ⅔-ыг нийт 18 сар хүртэл хугацаанд (傷病手当金) авна. 国保-д ийм тэтгэмж байдаггүй.
• Компанид орсон бол 国保-оос гарах мэдүүлгийг өөрөө өгөх шаардлагатай; эс бөгөөс хоёр газарт зэрэг хураамж бодогдсоор байдаг.

Эмчилгээний их зардал: 高額療養費

Нэг сард (сарын 1-нээс сарын сүүл хүртэл) даатгалтай эмчилгээнд төлөх дээд хэмжээ таны орлого, наснаас хамаардаг. Энэ хэмжээ 2026 оны 8 сараас өөрчлөгдсөн бөгөөд 2027 оны 8 сард дахин өөрчлөгдөхөөр төлөвлөгдсөн тул хуучин «¥80,100» гэсэн жишээ одоо таарахгүй. Өөрийн түвшнийг даатгалаасаа асуух нь зөв.

• Хоол, тусгай өрөө, даатгалгүй эмчилгээний төлбөр энэ дээд хэмжээнд ордоггүй.
• Сарын сүүлээр хэвтэн эмчлүүлбэл хоёр сард хуваагдаж, хоёр сард тус бүр дээд хэмжээ хүртэл төлөх тохиолдол гардаг.
• マイナ保険証 хүлээн авдаг эмнэлэгт дээд хэмжээ ихэвчлэн шууд хэрэгждэг. Эс бөгөөс 限度額適用認定証 урьдчилан авах, эсвэл дараа нь илүү төлсөн хэсгээ буцааж нэхэх боломжтой.

Хураамжаа төлж чадахгүй бол

Ирсэн хуудсыг үл тоох нь хамгийн муу сонголт. Төлөөгүй 国保-ийн хураамжийг дүүрэг татвартай адил аргаар, түүний дотор дансыг битүүмжлэх замаар авч болдог. Мөн байнгын оршин суух зөвшөөрөл, визний сунгалтад ул мөр үлдээдэг. Хугацаа хэтрэхээс өмнө дүүргийн 国保 тасагт очиж дараах зүйлсийг асууж болно:

• хэд хуваан төлөх (分割納付) тохиролцоо хийх;
• ажилгүй болсон, орлого огцом буурсан бол хураамжийг бууруулах (減免) боломж;
• өнгөрсөн оны орлогоо мэдүүлээгүй бол одоо мэдүүлэх — бага орлогын хөнгөлөлт хэрэгжиж магадгүй.

Тохиролцсон төлөвлөгөөний баримтаа хадгалбал хожим цагаачлалын албанд тайлбарлахад хэрэг болно.

Туршлагаас: түгээмэл алдаа

1. Өвдөх хүртлээ бүртгүүлэлгүй хүлээсэн. Хураамжийг бүртгүүлсэн өдрөөс биш, эрх үүссэн өдрөөс (нүүж ирсэн, компанийн даатгал дууссан) бодож нэхдэг тул «даатгалгүй өнгөрсөн сарууд үнэгүй» гэж байдаггүй.
2. Эхний жилийн бага хураамжийг үргэлж ийм байна гэж бодсон. Дүүргийн тооцоолуураар дараа жилийнхээ хураамжийг урьдчилан тооцоолж үзвэл гэнэтийн хуудас ирэхэд сандрахгүй.
3. Хураамжаа хоцроож байгаад 永住-ийн өргөдөл өгөхийн өмнө нэг дор төлсөн. Байнгын оршин суух зөвшөөрөлд хугацаандаа төлсөн эсэхийг хардаг тул хожим төлсөн нь ч ул мөр үлдээдэг. Автомат төлбөрт оруулах, төлж чадахгүй бол хугацаа хэтрэхээс өмнө дүүрэгтэй ярих нь зүйтэй.
4. Компанид орсон ч 国保-оо цуцлаагүй. Хуудас ирсээр байх бөгөөд зүгээр л төлөхөө зогсоох нь өр үүсгэдэг. Дүүрэгтээ шинэ даатгалынхаа огноог мэдүүлж засуулах хэрэгтэй.
5. 任意継続-ийн 20 хоногийн хугацааг өнгөрөөсөн. Ажлаас гарахдаа 国保 болон 任意継続-ийн үнийг гэр бүлээрээ харьцуулж, хугацаанд нь шийдэх шаардлагатай байсан.
6. Монголд эмчлүүлсэн зардлынхаа 70%-ийг Японы даатгал буцааж өгнө гэж бодсон. 海外療養費 нь гадаадад байхдаа санамсаргүй өвдсөн тохиолдолд, Японы үнээр бодож олгодог бөгөөд эмчлүүлэх зорилгоор явсан бол хамаардаггүй. Эмнэлгээс задаргаатай баримт, орчуулга авах шаардлагатай.
7. «Төрөлт ¥500,000» гэдгийг эмнэлгийн нийт төлбөр гэж ойлгосон. Энэ бол тэтгэмж бөгөөд Токиод төрөлтийн зардал ихэвчлэн үүнээс давдаг. Эмнэлгийн тооцоог урьдчилан авбал төлөвлөхөд амар.

Түгээмэл асуулт

Хоцорч бүртгүүлсэн. Өмнөх сарын эмчилгээний зардлаа буцааж авч болох уу?
Хураамжаа нөхөж төлсөн ч өмнөх эмчилгээний буцаалт хязгаарлагдмал байж болох тул дүүрэгтэйгээ ярилцаарай.

Эхнэр/нөхөр, хүүхдээ компанийнхаа даатгалд оруулж болох уу?
Японд тантай хамт амьдардаг, орлого нь бага бол болно; 家族滞在 визтэй гэр бүлийнхэн ихэвчлэн ингэж хамрагддаг. 2020 оноос хойш Японд амьдардаггүй гэр бүлийн гишүүд, тухайлбал Монголд байгаа эцэг эх ерөнхийдөө хамрагддаггүй.

Ажлаас гарсны дараа аль даатгал нь хямд вэ?
Гэр бүлийн байдал, өмнөх оны орлогоос хамаарна. Хоёуланг нь бичгээр тооцуулж харьцуулах нь хамгийн найдвартай — Ажил солих нийтлэлээс дэлгэрэнгүйг үзнэ үү.

Хураамжаа төлөөгүй бол виз сунгахад нөлөөлөх үү?
Сунгалтын үед ноцтой өр шалгагдаж болох бөгөөд байнгын оршин суух зөвшөөрлийн өргөдөлд хугацаандаа төлсөн эсэхийг нарийн хардаг.

Холбоотой нийтлэл

• Эмчид үзүүлэх, яаралтай тусламж
• Тэтгэвэр (年金)
• Байнгын оршин суух зөвшөөрөл

Эх сурвалж

• Итабаши дүүрэг — 国保-д бүртгүүлэх, хоцорвол
• Итабаши дүүрэг — хураамжийн хөнгөлөлт, орлогын мэдүүлэг
• Эрүүл мэнд, хөдөлмөрийн яам — 高額療養費
• 協会けんぽ — 任意継続
• 協会けんぽ — 海外療養費
• Цагаачлалын алба — байнгын оршин суух зөвшөөрлийн удирдамж

Сүүлд шалгасан: 2026 оны 9 сарын 27. Хураамжийн хувь дүүрэг, жил бүр өөр.