Тэтгэвэр (年金): төлөх, чөлөөлөлт авах, Японоос явахад буцааж авах
Японы хоёр тэтгэврийн систем, ажилгүй эсвэл оюутан байхдаа төлбөрөө яах, 永住-д яагаад чухал, Японоос явахад хэр их мөнгө буцааж авах вэ, 5 жил болон 10 жилийн хоорондох сонголт.
- Хэнд:
Японд амьдардаг 20–59 насны хүн бүр, гадаад иргэн ч гэсэн, тэтгэврийн даатгалд заавал хамрагддаг. Олон хүн «тэтгэвэрт гарах хүртлээ Японд байхгүй» гэж бодоод үүнийг тоомсорлодоггүй. Гэтэл тэтгэврийн төлбөрөө тасалдуулбал виз сунгах, байнгын оршин суух эрх (永住) авахад саад болдог. Харин Японоос бүр мөсөн явахдаа төлснийхөө нэг хэсгийг буцааж авах боломжтой.
Хоёр систем
| 厚生年金 (ажилтны тэтгэвэр) | 国民年金 (үндэсний тэтгэвэр) | |
|---|---|---|
| Хэнд | Компанид ажилладаг хүмүүст | Оюутан, хувиараа хөдөлмөр эрхлэгч, ажилгүй хүн, даатгалд хамрагдаагүй цагийн ажилтанд |
| Шимтгэл | Цалингийн 18.3%, тэн хагасыг нь ажил олгогч төлнө | Сард тогтмол 17,920 иен (2026 онд) |
| Хэрхэн төлөх | Цалингаас автоматаар суутгана | Өөрөө төлнө: төлбөрийн хуудас, данс, карт, апп-аар |
| Ажил солиход | Шинэ ажил олгогч үргэлжлүүлнэ | Ажлын хооронд 14 хоногийн дотор дүүрэгтээ 国民年金 рүү шилжинэ |
Бүртгэлээ шалгах
- Тэтгэврийн дугаар (基礎年金番号): анх бүртгүүлэхэд өгдөг бөгөөд одоо Май Намбертай холбогдсон. Тэтгэврийн дэвтэр эсвэл 基礎年金番号通知書 дээр бичигдсэн байдаг; буцаан олголт хүсэхэд хэрэгтэй тул хадгалж байгаарай.
- ねんきんネット / マイナポータル: Май Намбер картаар нэвтэрч, хэдэн сар төлсөн, төлөөгүй сар байгаа эсэхийг харж болно. 永住 хүсэхээсээ өмнө заавал шалгах нь зүйтэй.
- ねんきん定期便: жил бүр төрсөн сард тань гэрт ирдэг захидал бөгөөд төлсөн хугацаа, ирээдүйн тэтгэврийн тооцоо бичигдсэн байдаг.
Төлж чадахгүй бол: чөлөөлөлт
- Оюутан: «оюутны хойшлуулалт» (学生納付特例) — жил бүр дүүрэгтээ эсвэл онлайнаар хүсэлт гаргана. Хойшлуулсан хугацааг «төлөөгүй» гэж тооцдоггүй.
- Орлого бага эсвэл ажилгүй: бүтэн, 3/4, хагас, 1/4 гэсэн чөлөөлөлт (免除) бий. Ажлаасаа гарсан бол ажилгүйдлийн тусгай журмаар хүсэж болно.
- Хоцорсон бол: 2 жилийн доторх төлбөрөө нөхөж төлөх боломжтой. Чөлөөлөгдсөн хугацааны шимтгэлийг 10 жилийн дотор нөхөн төлж болно.
Японоос бүр мөсөн явахад: буцаан олголт (脱退一時金)
Япон, Монгол хоёрын хооронд нийгмийн даатгалын гэрээ байхгүй тул Японд төлсөн жилүүд тань Монголын тэтгэвэрт тооцогддоггүй. Үүний оронд 10 жилд хүрээгүй бол Японоос явснаасаа хойш 2 жилийн дотор буцаан олголт хүсэх боломжтой. Нөхцөл нь:
- Японы иргэн биш, 6 сараас дээш хугацаагаар шимтгэл төлсөн байх
- Тэтгэвэр авах эрх (10 жил) үүсээгүй байх
- Японд хаяггүй болсон буюу дүүрэгтээ явах бүртгэл (転出届) хийсэн байх
Хамгийн чухал сонголт: 5 жил эсвэл 10 жил
Буцаан олголтыг хамгийн ихдээ 60 сар (5 жил)-аар тооцдог. Тиймээс 5 жилээс хойш төлсөн шимтгэл буцаж ирэхгүй. Харин 10 жил хүрвэл буцаан олголт авах эрхгүй болж, оронд нь гадаадад амьдарч байсан ч насан туршийн тэтгэвэр авах эрх үүснэ.
| Төлсөн хугацаа | Олголтын хувь | Сарын цалин 300,000 бол |
|---|---|---|
| 6–11 сар | 0.5 сарын цалин | 150,000 |
| 1 жил | 1.1 | 330,000 |
| 3 жил | 3.3 | 990,000 |
| 5 жил ба түүнээс дээш (одоогийн дүрэм) | 5.5 | 1,650,000 |
| 8 жил ба түүнээс дээш (шинэчлэлийн дараа) | 8.8 | 2,640,000 |
| 10 жил ба түүнээс дээш | — | Олгохгүй; насан туршийн тэтгэвэр авна |
Олголтоос 20.42% орлогын татвар суутгадаг. Японоос явахаасаа өмнө Японд байгаа хүнийг татварын төлөөлөгч (納税管理人) болгож бүртгүүлбэл энэ татварыг бүтнээр нь буцааж авах боломжтой. 国民年金 төлсөн хүнд тусдаа олголт бий бөгөөд 2026 онд 5 жил төлсөн бол ≈537,600 иен болдог.
Туршлагаас: түгээмэл алдаа
- Ажлын хооронд 国民年金 рүү шилжээгүй. Нэг ажлаас гараад дараагийнхад орох хооронд 1–2 сар төлөөгүй үлдээх нь элбэг. 永住 хүсэхэд сүүлийн 2 жилийн төлбөр хугацаандаа төлөгдсөн эсэхийг шалгадаг тул энэ цоорхой татгалзах шалтгаан болдог.
- Оюутан байхдаа хойшлуулалт хүсээгүй. Төлбөрийн хуудсыг «оюутанд хамаагүй» гээд хаясан хүмүүсийн нэр дээр төлөгдөөгүй өр хуримтлагддаг. Хүсэлтээ жил бүр шинэчлэх шаардлагатай.
- Буцаан олголт авсныхаа дараа Японд буцаж ирсэн. Олголт авмагц тэр хугацаа бүрмөсөн устдаг тул дахин ирж ажиллавал 10 жилээ тэгээс эхэлнэ.
- 2 жилийн хугацааг хэтрүүлсэн. Явснаасаа хойш 2 жил өнгөрвөл хүсэх эрхгүй болдог. Паспортын хуулбар, тэтгэврийн дугаар, гадаад дансны мэдээлэл, явах бүртгэл хийсэн огноо зэрэг бичгээ явахаасаа өмнө бэлдчихвэл амар.
- Суутгасан 20.42%-ийн татвараа буцааж аваагүй. 5 жил ажилласан хүнд энэ нь 300,000 гаруй иен болдог. Татварын төлөөлөгчөө явахаасаа өмнө томилох шаардлагатай.
- Ажил олгогч даатгалд хамруулаагүйг анзаараагүй. Зарим жижиг компани бүтэн цагийн ажилтныг ч 厚生年金-д бүртгэдэггүй бөгөөд энэ нь хууль зөрчил. Цалингийн хуудсан дээр 厚生年金-ийн суутгал байхгүй бол ажил олгогчоосоо асууж, шаардлагатай бол тэтгэврийн албанд хандаж болно.
- 8–9 жил ажилласан хүн яаран буцаан олголт авсан. 10 жилд ойрхон бол 1–2 жил нэмж төлөөд насан туршийн тэтгэвэр авах нь урт хугацаанд илүү ашигтай байж магадгүй. Тооцоогоо хийсний дараа шийдэх нь зүйтэй.
Түгээмэл асуулт
10 жилээс дээш төлөөд Монгол руу буцвал тэтгэврээ авах уу?
Тийм. 65 наснаас эхлэн гадаадын банкны дансанд тань шилжүүлж өгдөг. Хэмжээ нь төлсөн жил, цалингаас хамаарна: 国民年金-ийн хэсэг нь 40 жил бүтэн төлсөн хүний дүнгээс төлсөн жилтэйгээ тэнцэх хувь (10 жил бол ≈1/4), дээр нь 厚生年金-ийн хэсэг цалингаас хамаарч нэмэгдэнэ. Таны тооцоо ねんきん定期便 дээр бичигдсэн байдаг.
Буцаан олголтыг хэрхэн хүсэх вэ?
Японоос явсны дараа Японы тэтгэврийн албанд (日本年金機構) шуудангаар эсвэл цахимаар хүсэлт илгээнэ. Паспортын хуулбар, гадаадын дансны мэдээлэл, тэтгэврийн дугаар (基礎年金番号) хэрэгтэй.
厚生年金, 国民年金 хоёуланд нь төлсөн бол?
Хоёр тусдаа олголт бөгөөд хоёуланг нь хүснэ. Нэг маягтаар хоёуланд нь зэрэг хандах боломжтой.
Цагийн ажилтан 厚生年金-д хамрагдах уу?
7 хоногт 20-оос дээш цаг ажиллаж, цалин, ажил олгогчийн хэмжээ зэрэг нөхцөлийг хангавал хамрагдана; энэ хүрээ жил ирэх тусам тэлж байгаа. Хамрагдаагүй бол 国民年金-ээ өөрөө төлөх тул цалингийн хуудсаа шалгаарай.
Монголд буцсаныхаа дараа 10 жил хүртэл үргэлжлүүлэн төлж болох уу?
Үгүй. Гадаадад амьдарч байхдаа сайн дураар 国民年金 төлөх боломж зөвхөн Японы иргэдэд бий. Тиймээс 10 жилдээ ойртсон бол Японд байх хугацаандаа хүргэх эсэхээ урьдчилан шийдэх нь зүйтэй.
国民年金-ийг хөнгөлөлттэй төлж болох уу?
Тийм. 6 сар, 1 жил, 2 жилийн шимтгэлийг урьдчилан (前納) төлбөл хөнгөлөлттэй болно. Данснаас автоматаар суутгуулбал мартахгүй.
Холбоотой нийтлэл
Эх сурвалж
- Эрүүл мэнд, хөдөлмөрийн яам — 2025 оны тэтгэврийн шинэчлэл (脱退一時金-ийн дээд хугацаа 8 жил)
- Японы тэтгэврийн алба — буцаан олголтын журам
- Японы тэтгэврийн алба — 厚生年金-ийн олголтын хувь
- Японы тэтгэврийн алба — 国民年金-ийн шимтгэл
- Японы тэтгэврийн алба — чөлөөлөлт, хойшлуулалт
- Эрүүл мэнд, хөдөлмөрийн яам — нийгмийн даатгалын гэрээтэй орнууд (PDF)
Сүүлд шалгасан: 2026 оны 9 сарын 29. Олголтын жишээ ойролцоо бөгөөд хувь нь таны хамгийн сүүлд даатгалд хамрагдсан сараас хамаарна.
💬 Уншигчдын туршлага (0)
Одоохондоо туршлага алга. Энэ сэдвээр туулсан зүйлээ хамгийн түрүүнд хуваалцаж болно.